Ruja, zapłodnienie, ciąża i poród

Dojrzałość płciową, czyli zdolność wytwarzania komórek rozrodczych, osiągają zwierzęta w różnym wieku, np. świnie w 5-6 miesiącu życia, a krowy w 6-15 miesiącu. W tym okresie nie wolno jeszcze używać ich do rozpłodu, gdyż są nie wyrośnięte, więc wskutek ciąży będą rozwijały się nieprawidłowo i wydadzą słabsze potomstwo. Zwierzęta nadają się do rozpłodu dopiero po osiągnięciu odpowiedniego wzrostu i ciężaru. Osiągają one wówczas dojrzałość rozpłodową. Następuje ona później niż dojrzałość płciowa: u świń w wieku 7-10 miesięcy, u krów 14-24 mies., a u koni dopiero w wieku 3-4 lat. Wiek, w którym zwierzęta osiągają dojrzałość płciową i rozpłodową, może się wahać w szerokich granicach u osobników tego samego gatunku, zależnie od rasy, płci, żywienia, pielęgnowania, klimatu itp.

U samicy popęd płciowy i wydalanie z jajnika jednego lub kilku jaj następuje tylko co pewien okres. Jest to uzależnione od długości tak zwanego cyklu płciowego. U krów, loch, klaczy oraz kóz cykl ten trwa około 3 tygodni, a u owiec około 17 dni. Wahania w długości cyklu płciowego mogą być bardzo duże i zależą od żywienia, stanu zdrowia, wydajności itp. Okres popędu płciowego u samicy nazywa się rują. W okresie tym pęka tak zwany pęcherzyk Graafa w jajniku i uwolnione z niego jajo wypada do jajowodu. Ruja objawia się na zewnątrz niespokojnym zachowaniem się samicy, obskakiwaniem przez nią innych samic, obrzmieniem i przekrwieniem sromu oraz często śluzowatym wyciekiem z pochwy. U niektórych samic, szczególnie nieodpowiednio żywionych, słabych lub chorych, występuje tzw. cicha ruja, którą trudno jest zauważyć, gdyż zewnętrzne jej objawy są prawie niewidoczne. Czas trwania rui jest zmienny zależy od wieku samicy oraz od innych okoliczności. U krów trwa od 18 do 36 godzin, u owiec od 1 do 11/2 dnia, u loch od 2 do 3 dni, a u klaczy od 2 do 11 dni, najczęściej 4-8 dni. Ruję u krów nazwano latowaniem się, u loch – hukaniem lub lochaniem, u owiec i kóz – bekaniem, a u klaczy – paleniem się lub grzaniem.

Wydostanie się jaja z jajnika, czyli jajeczkowanie, następuje zwykle pod koniec rui. Ważne jest ustalenie czasu jajeczkowania. Jajo po opuszczeniu jajnika dostaje się do jajowodu. Zapłodnienie, ,tj. połączenie plemnika z jajem, może nastąpić w jajowodzie po upływie około 10 godzin od jajeczkowania, dlatego stosuje się zapłodnienie samicy parę godzin przed wydostaniem się jaja z jajnika, aby plemniki zdążyły przedostać się z pochwy przez macicę do jajowodu. Samica może zostać zapłodniona tylko wtedy, jeśli pokryje się ją w okresie rui. Aby zwiększyć prawdopodobieństwo zapłodnienia, wskazane jest dwukrotne pokrywanie samic – drugi raz po upływie 8 do 12 godzin od pierwszego krycia. Stwierdzono, że u krów najskuteczniejsze jest wprowadzenie plemników do narządów rodnych w połowie okresu rui, lochy natomiast wskazują największy procent zapłodnień, jeśli zostaną pokryte po upływie 18-24 godzin od początku rui.

Należy zwracać baczną uwagę na czas występowania rui, przeoczenie jej bowiem może spowodować: przesunięcie terminów porodów na okres niewygody dla gospodarstwa, straty w przychówku i w wydajności zwierząt itp. Jajo nie zapłodnione po paru dniach obumiera, a w jajniku zaczyna się rozwijać nowe, po którego dojrzeniu następuje kolejna ruja. Zapłodnienie może nastąpić w wyniku kopulacji, a więc w czasie naturalnego krycia samicy, bądź też przez unasienienie (inseminację), to znaczy przez wprowadzenie nasienia do dróg rodnych za pomocą odpowiednich przyrządów. Ten ostatni sposób jest obecnie szeroko stosowany w Polsce przy rozrodzie bydła. Polega on na pobieraniu nasienia od buhaja do sztucznej pochwy i wprowadzeniu go po odpowiednim rozcieńczeniu do dróg rodnych krowy. Największą zaletą unasieniania jest możliwość wykorzystywania nasienia wartościowych buhajów na szerszą skalę niż przy kryciu naturalnym oraz ułatwienie zwalczania jałowości i niektórych zaraźliwych chorób na-rządów rozrodczych. Podstawowym warunkiem skuteczności unasieniania jest wprowadzenie nasienia do dróg rodnych samicy w odpowiednim okresie rui. Okres od zapłodnienia jaja do chwili porodu, zwany ciążą, trwa średnio: u klaczy 11 mies., u krowy 9 mies., u owcy 5 mies., u lochy 3 mies., 3 tyg. i 3 dni. W okresie ciąży w organizmie samicy następują duże zmiany. Przede wszystkim ustaje jajeczkowanie. Macica powiększa się i uciska na narządy znajdujące się w jamie brzusznej, co powoduje poważne zwiększenie objętości brzucha. Wzrost płodu następuje kosztem składników odżywczych organizmu matki, dlatego należy bardziej intensywnie ją żywić, aby zaspokoić potrzeby jej oraz rozwijającego się płodu, który szczególnie szybko rośnie w drugiej połowie ciąży. Wokół płodu już we wczesnym okresie rozwoju wytwarzają się błony płodowe i łożysko wypełnione płynem, w którym zanurzony jest płód. Są one silnie unaczynione, umożliwiają więc oddychanie i odżywianie się płodu oraz wydalanie zbędnych produktów przemiany materii. Zbliżający się poród powoduje u samic niepokój i brak apetytu, obrzmienie wymienia i częste pokładanie się. Ściany brzucha nieco się zapadają, z obrzmiałego i zaczerwienionego sromu wypływa śluz. Jeżeli płód ma położenie prawidłowe, to poród odbywa się bez komplikacji. Po porodzie samica wydala na zewnątrz błony płodowe wraz z łożyskiem.

Podobne wpisy